venerdì 7 settembre 2007

PAPAGÀL 4 (n. 53)

In vàtta a una nèv da crusìra ai é un prestigiadàur col só papagàl ch’l’intartén la zànt:
"Adès a fàg sparìr ch’al tavlén qué", e al papagàl: "Sè, t’fè sparìr mi nóna!"
"Té stà zétt” e al fà sparìr al tavlén.
"Adès a farò sparìr ànch la scràna", e al papagàl: "Acsé t’at métt a séder par tèra"
"A t’ò détt ed stèr zétt!" e al fà sparìr la scràna.
"Adès un quèl ch’an ò mai fàt prémma: a fàgh sparìr..." In ch’al mumànt la nèv la s’inzócca càntr’un relétt e la s’afànda. Dàpp un pó ai vén a gàla al prestigiadàur e al papagàl che a gli dìs:
"Di só, adès smétt ed fèr l’èsen e tìra fóra la nèv che mé an sàn b’sa bàn ed nudèr!"

PAPAGÀL 3 (n. 52)

À la Zénta dal Dàzi as presànta un zuvnót col só papagàl.
"Cùss’avìv da dichiarèr".
"Mé? gnìnta!"
"E quàll lé cùs’él?"
"L’é al mi papagàl".
"Apónt, i én méll frànch".
"Méll frànch pr’un papagàl?"
"La làzz l’é cèra: papagàl vìv, méll frànch, papagàl mórt, inciónna tàsa"
"Mórt inciónna tàsa?" e al tàca a pensèri, alàura al papagàl ai dà una sgumbdè con l’aglièn-na e a gli dìs: "Di só, vùt fèret rédder drì par méll frànch?"

PAPAGÀL 2 (n. 51)

Una sgnàura l’avèva ereditè dal maré un alevamànt con zénqv mélla galén e, la cuntinué l’abitùdin, ch’l’avèva insàmm a ló, ed preparèr tótt i dé personalmànt l’impàst pr’el galén. Una matén-na la s’acurzé d’avàir pérs al só anèl, preziàus parché l’avèva un brilànt e, pió che èter, parché l’éra un arcórd d’la bón’ànma. La ciamé al prémm òmen e a gli gé:
"Dante, d’matén-na avì da ràmper tótti egli óv".
"Vól-la scarzèr, sgnàura, zénqv mélla óv?"
"Al sò, am c’piès ànca a mé, mó l’é al pió chèr arcórd ch’ai èva".
Vérs mezdé dal dé dàpp, as presenté Dante, tótt insbrudaiè, e al déss: "Gnìnta!".
"Alàura" la déss la sgnàura "am c’piès dimóndi mó d’màn avì d’amazèri tótti!".
"Tirèr al cól a zénqv mélla galén l’é un lavurìr ch’ai vrà trì dé…"
"Ch’ai vléss ànch trì mìs, mó a l’avàn da fèr: ai tén tróp al mi anèl!".
Dàpp a tri dé, vérs sìra, l’arìva Dante, tótt immardè e stóff mórt : "Gnìnta da fèr: an l’ò brìsa truvè!".
La sgnàura c’prè la và in cà e l’as làsa andèr in vàtta a una pultràn-na e al só sguèrd l’incàntra quàll dal papagàl. La sgnàura la guèrda ló, ló al guèrda lì e al dìs: "O, a mé però t’am fè fèr i ràggi!"

PAPAGÀL 1 (n. 50)

Una sgnàura la và a cumprèr un papagàl e al negoziànt a gli dìs:
"Quàsst qué l’é dimóndi bèl e al càssta ànch póch, parché l’é stè par trànt’àn int una cèllula dal Parté Cumunésta e adès, ch’i l’àn asrè, im l’àn dè a mé par vàndrel."
À la sgnàura al papàgal ai piasèva, mó l’avèva un quàich dóbbi pr’al fàt che só maré l’éra un gràn fasésta, però al le cumpré listàss. Turnè a cà, al papagàl al taché a cantèr:
"Avanti o popolo, alla riscossa..." e al maré ai salté la màssca al nès: "Sméttla, brótta bìstia!".
Mó dàpp un póch al taché un’ètra vólta: "Oh, bella ciao, bella ciao..." - "At ò dètt ed sméttarla, bistiàza!".
E tótt i dé l’éra ed quàlla, finché un dé, che al maré l’éra a cà da lavurèr, la muiér l’andé a fèr la spàisa. Al maré al lizèva al giurnèl in pultràn-na e al papagàl al taché la sinfunì con un c’càurs ed Berlinguèr: "Compagne e compagni...".
Al maré an i v’dé pió e ai cazé drì una zavàta ch’al le culpé in pén! Al papagàl al stramazé par tèra "O Dio, a l’ò mazè!" e própi in ch’al mànter al sinté la cèv int l’óss: la muiér l’éra turnè. L’insfilzé ed vulè al papagàl sàtta al tapàid e al curé int la pultràn-na col só giurnèl.
"Duv’él al papagàl?" la d’mandé la muiér "Mó? l’éra pur lé un mumànt fà". Alàura lì la taché a zarchèrel e la v’dé un cuvlén sàtta al tapàid: "Cùssa i él lé sàtta?" - "Sòia bàn mé!".
La tìra só l’àngol dal tapàid e la vàdd al papagalén col cùl pr’ària ch’als t’gnèva quérta la testa con gl’aglién-ni e ch’al burbutèva: "Éni bèle andè vì i fasésta?".

LA BARZLÀTTA PIÓ VÈCIA ED BULÀGGNA (n. 49)

- Dì só, vèt a pàss?
- Nà a vàgh a pàss!
- Ah, am cardèva t’andéss a pàss.

AL BUMBARDAMÀNT (n. 48)

Durànt la guèra, ai sàn-na l’alèrum e tótta la famàiia la scàpa zà in cantén-na. Quànd i én tótt zà, ón al dìs: “Odiomemàma! As sàn scurdè dal nón ch’l’éra al césso!” In ch’al mumànt una bàmba la ciàpa in pén la cà, ch’la vén tótta zà e ai vànza in pì sàul una culàn-na con in vàtta al césso! Tótt i guèrden só preocupè, la pórta dal césso la s’avèrra e tótt i disén: ”Nón!” E ló: “Oi, ai ò tirè zà l’àqua!”.

Proverbio n. 90

Cambièr l’àqua agli ulìv (al canarén).
Fare pipì.

Proverbio n. 89

Caghèrs adós.
Avere paura.

Proverbio n. 88

Caghè e spudè.
Tale e quale.

Proverbio n. 87

Bùs dal cùl aiùtum!
Fortuna, assistimi!

Proverbio n. 86

Brìsa tótti el scuràzz i fàn una càca.
Non tutte le nuvole portano tempesta.

Proverbio n. 85

Benéssum…cùmm al gé quàll ch’as caghé adòs!
Benissimo! (…ma mica tanto!).

Proverbio n. 84

Bèla fórza mazèr (picèr) ón ch’chèga.
Maramaldeggiare.

Proverbio n. 83

Bàt’r al cùl int un cavécc’ (int una préda).
Fallire. Restare senza niente.

Proverbio n. 82

Avàirla taiè ed travérs.
Dicesi di donna molto speciale!

Proverbio n. 81

Avàir vóiia ed sumàr (vóiia ed lumèga).
Ipertrofia sessuale (o il contrario).

domenica 15 luglio 2007

AL VIÀGRA (n.47)

Un cìnno, par fèr un schérz a só nón, ai métt una pastéglia ed Viàgra int al vén.
Dàpp un póch al nón al và al césso a pisèr e al tàurna con tótti al brègh móii.

"Cùs'èt fàt, nón?"
"Mó? A sàn andè par pisèr, ai ò tirè fóra un afèri acsé grànd e ai ò pensè: an é mégga al mì e alàura ai ò turnè a méttrel dànter!".

LA GÀRA (n. 46)

Dù v'cén i dìsen:

"Scumitàggna a chi péssa pió luntàn?"
I fàn la gàra e al prémm al dìs: "O, mé am sàn pisè in vàtta al schèrp!"
E ch'l'èter: "Va bàn, t'è vént té!"

AL CASINÓ (n. 45)

Dù amìgh, un pó in là coi àn, i vàn a zughèr al Casinó ed Venézia. I vàn à la rulètt:

"Che nómmer zugàggna?" al d'mànda al prémm e ch'l'èter:
"Nuètr'avàn 75 àn pràn, dànca 7 e 5 pió 7 e 5: zùga in vàtta al 15!". I zùghen e i vénzen.
"Adès ch'sa zugàggna?"
"Mé ai ò la stànzia nómmer 12 e té t'è la 10: zùga al 22!" E i vénzen.
"E adès?"
"Mé ai ò dù fiù e té trì: zùga in vàtta al zénqv!" E i vénzen ancàura.
"E adès?"
"Adès a fàn acsé: t'è détt che t'fè trài ciavè à la stmèna, mé ai'n fàg ónna, dànca zùga al quàter". I zughénn, mó ai véns fóra al zéro!
Al dìs al prémm: "Vàddet, s'à gèven la veritè, a vinzèven ànch stavólta!".

Gomma da masticare

E' una diavoleria americana che gli "yankees" ci portarono nel 1945 e da allora è rimasta e ha messo radici. E' ovvio che io, come tutti, da ragazzo ne abbia fatto largo uso, ma oggi non più. Del resto non è bello vedere ruminare la gente ed è dannoso per i succhi gastrici che vengono stimolati e…non vedono arrivare cibo! Ne fanno maggior uso gli sportivi, forse per stemperare il nervosismo, e i giovani, forse per moda, ma nessuno di essi è un bello spettacolo da vedere, soprattutto se si pensa che gli sportivi, durante le gare, sputano spesso, ciò che è ancora peggio! La gomma viene usata anche da alcuni ultra quarantenni e questo è il peggio del peggio!
Ma è dell'etimologia che voglio parlare: esiste il termine italiano "gomma da masticare" o anche "gomma americana", tuttavia molte Case produttrici preferiscono il termine americano "chewing gum" (gomma da masticare).
Questo termine ha dato origine a diverse parole popolari e dialettali, come ad esempio in quasi tutto il Sud, dove si usa "gingomma", parola costituita da "gin" (traduzione orecchiale di "chewing", pron. "ciùin") e "gomma" che invece è la traduzione letterale italiana di "gum". In Toscana la variante "cingomma".
In altre Regioni, come ad esempio l'Alto Adige, si usa invece "gingum" o "gingun", dove la parola "gum" non viene affatto tradotta e perciò entrambe le parole americane sono tradotte ad orecchio. A Bologna no.
A Bologna non partiamo da "chewing gum", ma da "chicle" che è un lattice sudamericano, base della lavorazione del prodotto, ma che è anche la marca di una delle prime gomme commercializzate in Italia: la "Chiclet's" che ricordo ancora confezionata in scatoline verdi contenenti tanti confetti bianchi di zucchero, con dentro la gomma. Perciò in bolognese diciamo "la cìcles"!
Dalla stessa radice vengono vari termini usati in altre Regioni (ad esempio in Liguria e, credo, anche in Lombardia) del tipo "cicca", ciò che non possiamo usare a Bologna, poiché la "cicca" è il mozzicone della sigaretta!Anche in Piemonte si usa "al cìcles", quasi come a Bologna, ma con maggior proprietà di linguaggio: infatti è maschile (e non femminile, come da noi), come presumo sia maschile il termine sudamericano originale!
Mi mancano altre varianti regionali, ma non posso sapere tutto e, comunque, sono disponibile a ricevere informazioni, così…potrò continuare il discorso!
-
Paolo Canè